"Ślimak na zboczu", Arkadij i Borys Strugaccy - recenzja, Tworczosc.Unreal-Fantasy.PL: Twórczość - recenzje, literatura, fantastyka, science-fiction, opowiadania, książki

Nowości

H.P. Lovecraft - biografia - recenzja
Komentarzy: [0], 2012-05-24 13:17:27

"Wydawnictwo Zysk i s-ka odważyło się na nieco nietypowy krok. W roku 2010 jego nakładem ukazała się obszerna, zawierająca niemal 1200 stron biografia Lovecrafta, napisana przez S.T. Joshiego. Krok nietypowy, ponieważ książka sporo kosztuje, a skierowana jest raczej do grupy docelowej niż do ... (Czytaj więcej)
Poprzednie artykuły:
» Na krańcu świata - recenzja (0)
» Corvus. Życie wśród ptaków - recenzja (0)
» Kod Lucyfera - recenzja (0)
» Science Fiction Fantasy i Horror #78 - ... (0)
» Epic - recenzja (0)
» Transmigracja Timothy’ego Archera ... (0)
» Spoczywaj w pokoju - opowiadanie (0)
» Trylogia kosmiczna - recenzja (0)
» Księżyc prawdopodobieństwa - recenzja (3)
» Wróżebna Machina - recenzja (0)

Forum

Ostatnie tematy:

Losowe

Bar dla potępionych - recenzja
Komentarzy: [0], 2011-12-05 23:15:35

"Dzisiejszej nocy możecie tu spotkać: Toma, nękanego przez demony przeszłości stróża prawa, za którym śmierć człapie krok w krok; barmankę Gracie, niedoszłą aktorkę, skazaną przez ojca na życie w czyśćcu zakazanej spelunki; Flo, miejscową uwodzicielkę, która podobno (choć kto wie na pewno?) ... (Czytaj więcej)
Nowy literacki 'szort'!
Komentarzy: [8], 2007-09-13 21:12:25

"Obserwował ją spod przymrużonych powiek. Krzątała się po salonie – poprawiła firanki, zebrała okruszki ze stołu, wygładziła obrus… Na chwilę ich spojrzenia się spotkały. Ona uśmiechnęła się do ... (Czytaj więcej)

Rafineria 2012
Recenzje >> Książki >> Ślimak na zboczu

Autor: Nivo
Data dodania: 2011-01-14 13:53:22
Wyświetleń: 2420

"Ślimak na zboczu", Arkadij i Borys Strugaccy - recenzja

Wolność nie istnieje bez względu na to, czy drzwi są przed tobą zamknięte, czy otwarte, że wszystko jest chaosem i bzdurą, a realna jest tylko samotność.”

Braci Strugackich uważam za najjaśniejsze gwiazdy rosyjskiej science fiction i nie zanosi się, by me przekonania miały się prędko zmienić. Pogłębiona filozoficznie, osadzona w oryginalnym sztafażu świata przyszłości proza, to dziś gatunek na wymarciu nie tylko za naszą wschodnią granicą. Wydaje mi się prawomocnym założenie, że powyższe cechy charakteryzujące twórczość braci podlegają stopniowaniu. Jeśli tak, to Ślimak na zboczu plasuje się na najwyższym stopniu ich kondensacji. Czy jednak świadczy to o literackiej klasie? Na to pytanie odpowiedzieć trudno, tak samo jak trudna jest sama powieść i jak trudno mi teraz o niej pisać. 

Gdyby ktoś zapragnął wyłożyć powieściowe genesis, mógłby rzec: „Na początku był Las”. Las „jak ogromna mokra gąbka wielkości wszechświata, jak zwierzę, które kiedyś zamarło w oczekiwaniu, potem usnęło, porosło szorstkim mchem”. Już na samym wstępie czytelnik dostaje w twarz wyjątkowo potężnym konceptem lasu-giganta, niezbadanego i tajemniczego. Jak Las ten powstał, powiedzieć niepodobna, lecz prawa w nim rządzące nijak się mają do rzeczywistych – drzewa pokonują wielkie odległości kilkunastometrowymi susami, piękne rusałki wypoczywają na bagiennych torfowiskach, ziemia jest jadalna i sama rodzi, a dzisiejsza sucha kotlina jutro może utonąć w powodzi błotnistej mazi.

Przy lesie powstał Zarząd – organizacja skupiająca specjalistów z niezliczonej ilości dziedzin, którzy mają za zadanie zbadać, poznać, a finalnie wykorzystać potencjał tego niezwykłego terenu. Jednym z jego członków jest pierwszy bohater powieści, lingwista Pierec. Kuszony opowieściami i legendami o mitycznym Lesie, zdecydował się zaciągnąć do pracy przy nim, oczarowany możliwością bezpośredniego obcowania z jego tajemnicą. Jak łatwo się domyślić, na miejscu szybko okazje się, że nie wszystko jest takie, jakie „być powinno”. Drugi tor narracji jest natomiast zdecydowanie różny od pierwszego. Poznajemy w nim Kandyda, jednego z członków Zarządu, którego powietrzna misja nad lasem skończyła się katastrofą i którą cudem tylko przeżył. Po dojściu do siebie odkrywa, że Las, wbrew swojej niezwykłości i obcości, ma ludzkich mieszkańców. Mimo ciepłego przyjęcia i roztoczonej nad nim opieki, postanawia czym prędzej wrócić do domu. Realizacja tego planu przyniesie jednak wiele niespodziewanych trudności.

Strugaccy zręcznie żonglują narracjami, unaoczniając ich wspólny mianownik, który określiłbym jako metafizyczną wykładnię „porządku”. Perypetie Piereca jako żywo przypominają jakiś abstrakcyjny spektakl lalek – jednak tylko z pozoru zabawny w swojej absurdalności. Im głębiej poznajemy realia Zarządu, tym mocniejsza bije od tej absurdalności groza, jak w twórczości Kafki; zbiurokratyzowana atmosfera życia jest ciężka, gęsta, dusi i tłamsi. Co najstraszniejsze, czytelnik wkrótce odkrywa (a raczej – przeczuwa), że dla Strugackich absurdalność nie jest w chaosem, zagmatwaną, losową plątaniną zdarzeń. Gdyby tak było, być może byłaby jakaś nadzieja na obalenie takiej niestabilnej konstrukcji. Za nią stoi jednak żelazny porządek, wsparty na dziesięcioleciach procedur legislacyjnych, porządek czysto ludzki. Narracja z perspektywy Piereca to właśnie powolny proces unaocznienia sobie tego faktu, mikrokosmosu civitas-terrena.

Podróż Kandyda to w głównej mierze zapis zmiany jego umysłowości. Pilot odkrywa, że Las wpływa bezpośrednio na sposób percepcji świata, podważa głębię ontycznej podstawy rzeczywistości, która stanowi bazę dla wszelkiej percepcji. Co ciekawe, obserwacja tego faktu szybko przestaje być dla niego przerażająca; apatia i pewnego rodzaju uwstecznienie umysłowe stanowi domenę wszystkich pozostałych mieszkańców lasu. Pozbawiony krytycznego punktu odniesienia Kandyd toczy więc rozpaczliwą walkę o podtrzymanie swej świadomości w świecie, który jest mu obcy. Wzorce ze świata realnego zacierają się, a na ich miejsce błyskawicznie wkraczają standardy Lasu. Jednak czy na pewno wkraczają jako intruzi? W swojej dramatycznej podróży Kandyd unaocznia sobie problem, który stanowi parafrazę dylematu Zhuangziego – „przecież Las nigdy nie śpi. A być może śpi i my wszyscy mu się śnimy. My - to sen Lasu. Atawistyczny sen.”. Las zaczyna być pisany wielką literą, stanowi coś osobnego, nadana zostaje mu podmiotowość. Las, choć wydaje się strukturą absolutnie alogiczną, ma swój wewnętrzny, głęboki sens, ma swój organiczny i naturalny porządek, czy nam się to podoba, czy nie.

Czy zatem można powiedzieć, że Strugaccy konstruują dwa porządki – ludzki Zarząd i Las – by skonfrontować je ze sobą? Byłoby to z pewnością zbyt daleko idące uproszczenie. Pierec i Kandyd są w pewnym sensie identyczni; poruszają się bowiem po świecie, który ich przerasta, którego nie rozumieją i który jest im obcy. I nie ma w tych wędrówkach miejsca na wartościowanie, „prawa rozwoju nie mogą być złe, albo dobre, istnieją poza moralnością.”. Oboje cierpią na tę samą chorobę – „chorobę zrozumienia” w świecie, w którym dawno zatarła się granica między rzeczywistością a iluzją. Jest to zapewne kolejny, wielce oryginalny głos w problematyce Kontaktu; lecz podczas gdy science fiction lat ’60 wybiegła z nią w dalekie wszechświatowe rubieże, Strugaccy powściągnęli lejce wykazując, że do jej unaocznienia nie potrzeba żadnych „kosmicznych braci w rozumie”. Bariery zrozumienia istnieją na każdym kroku, począwszy od tej najpierwotniejszej relacji podmiot poznający-świat.

I być może to właśnie stanowi o niezwykłym magnetyzmie powieści, o jej niezaprzeczalnym uroku, który nie pozwala odłożyć jej prędko na półkę, a po skończonej lekturze pozostawia wrażenie nieopisanego obcowania z niemal sakralnie ujętą Tajemnicą? Choć Strugaccy nie posługują się żadnymi religijnymi formułami, nie zawahałbym się takowej tutaj użyć. Bo przecież każdy z nas łapie się czasami na pytaniach o sens tego wszystkiego, o poznawalną „dostępność” rzeczywistości, o jej granice. I każdy z nas zostaje na końcu z niczym, a stąd przecież bardzo bliska droga do dogmatu.

Ślimak na zboczu to powieść ciężka. Ciężka nie tylko brakiem poznawczego hurraoptymizmu, ale też… pesymizmu. Pesymista bowiem działa, by poznać, że powzięte przez niego akcje nie przynoszą rezultatu – oto źródło jego negatywnego spojrzenia. Strugaccy idą jeszcze dalej, co potęguje apatyczną, a przez to mocniej niepokojącą, wymowę powieści: pewne granice są nieprzekraczalne z natury, więc nie ma sensu nawet podejmować prób ich zrozumienia. Jedna jest bowiem tylko nadzieja dla poszukiwaczy:

"I wszystko będzie miało głęboki sens jak ma głęboki sens każdy ruch skomplikowanego mechanizmu, i wszystko będzie dla nas dziwne i niepojęte, a więc bezsensowne, w każdym razie dla tych z nas, którzy jeszcze w żaden sposób nie mogą przywyknąć do bezsensu i uznać go za normę."


Podobne artykuły:

» Maskarada
» Błękitnokrwiści, tom pierwszy
» Ritus
» Bazyliszek
» Trzynasta Czaszka



Mamy 5 zapisanych komentarzy.

?, 2011-01-16 08:07:37
Szefie, jak zwykle kapitalny tekst. Wiesz, co ważne i gdzie to jest ukryte - jak dobry bibliotekarz, heh. Ale to bardziej esej niż recka. Lepiej pytań w niej nie zadawać. Tak przynajmniej uważam:)

Re: ?, assarhadon, 2011-01-16 12:53:52
assarhadon napisał/a: " Ale to bardziej esej niż recka. Lepiej pytań w niej nie zadawać."

Masz rację, ale widzisz - na mnie się pytań wali zawsze cała masa jak czytam Strugackich i, choć staram się z nich otrząsać gdy siadam do bazgrania, to jakaś ich część nigdy się nie daje. :)

:), 2011-01-28 10:34:35
Na szczęscie masz silne bary!:)

Ślimak, 2011-03-23 11:12:36
Szacun za pisanie o "Ślimaku na zboczu" - odkąd przeczytałam tę powieść pierwszy raz, ciągle się noszę z zamiarem napisania czegoś o tym, ale się boję, bo tego wrażenia, jakie zrobił na mnie "Ślimak...", to żadnym pisaniem nie umiem oddać. ;/

Jest kilka takich książek, które - choć czytałam mniej lub więcej, zazwyczaj jednak więcej, lat temu - dzień w dzień się przypominają. To takie książki, które przeorały mózg i nawet nie próbowały przyklepać za sobą skiby. "Ślimak na zboczu" to jedna z takich książek. :)

A sama recenzja (czy też esej) miła, tylko brakowało mi jakichś opinii dotyczących bardziej warstwy literackiej powieści, a nie tylko filozoficznej.

Re: Ślimak, Fraa, 2011-03-23 21:17:09
Fraa napisał/a: "A sama recenzja (czy też esej) miła, tylko brakowało mi jakichś opinii dotyczących bardziej warstwy literackiej powieści, a nie tylko filozoficznej."

Zgoda. Zawsze, gdy wyczuwam, że jądro tekstu stanowi jakiś masywny pomysł filozoficzny (czy też quasi-filozoficzny), to mój dryf w jego stronę jest podczas pisania nieunikniony - ale postanawiam poprawę.

[1]   



Dodaj komentarz, jako użytkownik niezarejestrowany!

Autor:
E-mail(*):
Temat:
Treść:
Stolica Polski?:
* Podaj, jeśli chcesz być powiadomiony o odpowiedzi na Twój komentarz

Polecamy

Konwent Miłośników Fantastyki Kreskon
Konwent Miłośników Fantastyki Kreskon

Główne Menu

» Strona Główna
» Redakcja
» Kontakt
» Współpraca
» Patronaty
» Reklama
» Partnerzy
» Linki
» Forum
» Kanał RSS

Menu Twórczości


Artykuły
  » Kultura
  » Literatura
  » Relacje

Książki
  » Fragmenty
  » Władca Pierścieni

Nauka popularna
  » Filozofia

Recenzje
  » Czasopisma
  » Filmy
  » Komiksy
  » Książki
  » Prace naukowe

Twórczość własna
  » Krótkie formy
  » Opowiadania
  » Przyszłość wyimaginowana

Logowanie

Czym jest system i dlaczego warto założyć w nim konto?

Nie masz konta? Zarejestruj się!

ID
Hasło
Zapomniałeś hasła? Kliknij tutaj!

Blogi

» KONY Che Guevarą roku 2012 (5)
» Różności i próżności (8)
» Zgubiłem Oscara (3)
» Mój filmowy 2011 (8)
» Odcinek po-świąteczny (4)
» Mój Mały Projekt (3)
» Lato z książką, czyli co ... (6)
» Lato z książką, czyli co ... (5)

Więcej

Galerie

Ranking galerii:


Diamencik (6)
2. Kontrola (5.75)
3. Jalathion (5.75)
4. Smok drzewny (5.73)
5. katedra (5.73)

Więcej


Galerie:


kierunki (0)

» Za ciemno (0)
» Żelazko (5)
» Wiosło (2)
» Wiosło (15)

Więcej

Ranking stron

1. sesje RPG - forum
2. Ostatni Bastion
3. moja galeria po prostu
4. P.O.G.R.O.M.
5. Samookaleczenia

Więcej

KELTHUZZAR - epic slavic metal
KARTY PLASTIKOWE, kapitalizm - ayn rand, psycholog łódź, nauka jazdy łódź, ochrona przeciwpożarowa Bielsko-Biała, ochrona przeciwpożarowa Bielsko-Biała, diablo 3 download, gołębie pocztowe, gry komputerowe, meble systemowe, meble do pokoju, dentysta Szczecin,