"Cylinder van Troffa", Janusz Andrzej Zajdel - recenzja, Tworczosc.Unreal-Fantasy.PL: Twórczość - recenzje, literatura, fantastyka, science-fiction, opowiadania, książki

Nowości

H.P. Lovecraft - biografia - recenzja
Komentarzy: [0], 2012-05-24 13:17:27

"Wydawnictwo Zysk i s-ka odważyło się na nieco nietypowy krok. W roku 2010 jego nakładem ukazała się obszerna, zawierająca niemal 1200 stron biografia Lovecrafta, napisana przez S.T. Joshiego. Krok nietypowy, ponieważ książka sporo kosztuje, a skierowana jest raczej do grupy docelowej niż do ... (Czytaj więcej)
Poprzednie artykuły:
» Na krańcu świata - recenzja (0)
» Corvus. Życie wśród ptaków - recenzja (0)
» Kod Lucyfera - recenzja (0)
» Science Fiction Fantasy i Horror #78 - ... (0)
» Epic - recenzja (0)
» Transmigracja Timothy’ego Archera ... (0)
» Spoczywaj w pokoju - opowiadanie (0)
» Trylogia kosmiczna - recenzja (0)
» Księżyc prawdopodobieństwa - recenzja (3)
» Wróżebna Machina - recenzja (0)

Forum

Ostatnie tematy:

Losowe

Pokuta - recenzja
Komentarzy: [0], 2011-06-16 22:01:10

"Na pierwszy rzut oka mogłoby się zdawać, że „Pokuta” posiada wszystko to, czego polski czytelnik poszukuje w skandynawskich kryminałach. Mamy tu mroczną atmosferę, brutalny realizm opisów, starannie skonstruowanego bohatera po przejściach… No i jeszcze ten polonik jak wisienka na ... (Czytaj więcej)
Panowie z Pitchfork - recenzja
Komentarzy: [0], 2009-07-24 22:14:58

"Debiutancka powieść Kamila Grucy: „Panowie z Pitchfork”, wydana nakładem wydawnictwa Rebis, zabiera czytelnika w czasy późnego średniowiecza, kiedy to dobiegają końca wiekowe zmagania Anglii i Francji, określane w historiografii mianem „wojny stuletniej”. ... (Czytaj więcej)

Arena Albionu - polski MMOPRG
Recenzje >> Książki >> Cylinder van Troffa

Autor: Nivo
Data dodania: 2011-01-06 12:31:50
Wyświetleń: 902

"Cylinder van Troffa", Janusz Andrzej Zajdel - recenzja

„Miasto stało się dla mnie obce, jak obcymi były wszystkie poznane przeze mnie planety - bo człowiek, jak roślina, nie może istnieć po odcięciu od korzeni łączących go z glebą, na której wyrósł."

Fantastyka socjologiczna to jeden z nurtów starej, poczciwej science fiction, który odbiegł od swego matczynego, technologicznego źródła na rzecz różnego rodzaju predykcji dotyczących społeczeństw ludzkich. Mechanizmy rządzące ewolucją grup, modele rozwoju społecznych tendencji, historiozoficzne prawidłowości – oto zwyczajowa gama problematyki, której można się tu spodziewać. Zaryzykuję stwierdzenie, że na polskim poletku najwybitniejszym przedstawicielem tego gatunku jest Janusz Andrzej Zajdel; postać znana w środowisku czytelników fantastyki chociażby z literackiej nagrody noszącej jego imię. Za podparcie dla mojej tezy z całą pewnością może służyć Cylinder van Troffa – powieść Zajdla, która jest przedmiotem tej recenzji.  

Całość realizuje koncept piśmiennictwa pamiętnikarskiego, którego źródło stanowi odnaleziony po wiekach diariusz głównego bohatera – Nieśmiertelnego. Forma ta, znana z użycia w science fiction chociażby z Pamiętnika znalezionego w wannie Stanisława Lema, z powodzeniem nadaje powieści tonu quasi-historycznego. Zapiski stanowią jedyne źródło wiedzy o pewnym burzliwym okresie w dawnych dziejach Ziemi (Który, w odniesieniu do „naszego” rzeczywistego czasu, jest i tak bardzo odległą przyszłością!) – mają więc wyjątkową wartość archeologiczną i poznawczą. Wraz z pewnym młodym naukowcem powieściowej współczesności, zanurzamy się w odmęty zagadkowych wydarzeń naszej planety. Już w tak skrótowo nakreślonych ramach Cylindra… odzwierciedla się zainteresowanie Zajdla problematyką temporalną i wszelkimi jej paradoksami – mamy tu bowiem do czynienia z bohaterem żyjącym w bardzo dalekiej przyszłości, który odnajduje zapiski innego bohatera z nieco bliższej przyszłości (bliższej nam, znaczy: dalszej jemu), który to z kolei wspomina w nich także swoją przeszłość. A to, jako się rzekło, dopiero początek.

Na tych, którzy nie zlękną się narracyjnych komplikacji, czeka pierwsza część powieści, realizująca dość ograny schemat science fiction, znany chociażby z Powrotu z gwiazd Stanisława Lema – wysłani w daleką misję kosmiczną astronauci powracają do macierzystego układu, by odkryć, że po znanej im Ziemi niewiele zostało. Przechwyceni przez urządzenia ludzkiej instalacji księżycowej, szybko odkrywają, że znaleźli się w pułapce, a hermetyczna i totalitarna lunarna kolonia rządzona przez radę mędrców-naukowców to tylko wierzchołek tragedii, jaka stała się udziałem homo sapiens. Dość powiedzieć, iż karą główną dla buntowników wśród mieszkańców osiedla „Luna-1” jest… zsyłka na Ziemię właśnie. Główny bohater, autor dzienników, nazwany później Nieśmiertelnym, postanawia w imieniu swej całej astronautycznej grupy zbiec z księżycowego więzienia, by zbadać, co tak naprawdę zdarzyło się z rodzimą planetą i ludźmi na niej żyjącymi. 

W ten sposób Zajdel wprowadza nas w główną powieściową tkankę. Przygody Nieśmiertelnego w poszukiwaniu odpowiedzi na palące pytania przybierają momentami szat konwencji detektywistycznej, dochodzi bowiem do nich kwestia tajemniczego, tytułowego Cylindra van Troffa, a także… pozostawionej w nim ukochanej bohatera! Autor pamiętników spisuje swoje przeżycia z tych właśnie dwóch płaszczyzn: „śledztwa” osobistego i, nazwijmy je, społecznego. Ich wzajemne przenikanie sprawia, że narracji daleko od suchego sprawozdawstwa; przeciwnie – mnogość intryg zdaje się w naturalny sposób splatać z nową powieściową rzeczywistością, zdaje się jej immanentnym czynnikiem. Do czasu jednak. Zajdel z wielką wprawą prowadzi wszystkie wątki i, gdy przestają mu już służyć do barwnego i szalenie wciągającego opisu nowej Ziemi, znajduje dla nich wiarygodne rozwiązania. Co ciekawe, autor ani myśli popuszczać tutaj klaustrofobicznego i paranoicznego wydźwięku rodem z „Luny-1” – koncepcja struktur urbanistycznych nakładanych jedna na drugą, jak słoje wiekowego drzewa, to jedno tylko z wielu fabularnych rozwiązań, które wpływa na przytłaczający klimat całości. 

Zajdel już na wstępie, kreśląc z wielką wprawą ciężki nastrój kolonii, daje czytelnikowi pośrednio do zrozumienia, jaka jest właściwa problematyka powieści - czy ludzkie zachowanie, uogólnione do kategorii wspólnoty, da się zmatematyzować? Czy kategoria ludzkiego działania jest możliwa do ujęcia w ścisły model? Ten socjologiczny aspekt powieści nie odnosi się jednak wyłącznie do ogólnych rozważań teoretycznych; klasa Zajdla objawia się w tym, że z powodzeniem projektuje on całość swych rozważań przez pryzmat Nieśmiertelnego. I to właśnie on stanowi wspólny mianownik dla obu części („księżycowej” i „ziemskiej”), a także klamrę spinającą całość filozoficznej problematyki Cylindra…; bowiem sportretowany jest on przez swoje działanie właśnie. Może się to wydawać dziwne, ale w tym pamiętniku nie ma zbyt wiele miejsca na intelektualizowane ekskursje, strumieniowe zapisy świadomości czy wewnętrzne moralne dysputy. Nawet znajdując się na skraju emocjonalnej równowagi, bohater nie popada w apatię, nie roztrząsa w nieskończoność targających nim wątpliwości, a postanawia – działać. I to właśnie w działaniu Nieśmiertelnego ukazuje Zajdel mikrokosmos powieściowej filozofii. 

Niejeden mógłby odnieść wrażenie, iż świat Cylindra… nosząc na sobie znamiona upadku, zbliża się niebezpiecznie w stronę kolejnej postapokaliptycznej wizji science fiction. Jeśli tak, byłaby to postapokalipsa w ujęciu wyrywającym się z okowów konwencji – stanowiąc jedynie konsekwencję pewnych naturalnych procesów społecznych. Czy autor trafnie identyfikuje aksjomatykę kategorii ludzkiego działania i społecznych trendów, tutaj można się sprzeczać, lecz z całą pewnością nadaje swoim teoriom żelaznej konsekwencji niemalże fizykalnego prawa. I właśnie to powieściowe dictum, ze swoją ślepą obojętnością rezonuje na cały świat przedstawiony, osadzając go w takich, a nie innych ramach.

Nie zapomina jednak Zajdel schodzić z nimbu tej jakże doniosłej problematyki, co powieści wychodzi tylko na plus. Wspomniane „osobiste” śledztwo Nieśmiertelnego to bardzo sprawnie poprowadzony wątek romansowy, pogłębiony dodatkowo psychologiczną analizą osadzoną, a jakże, w gąszczu temporalnych paradoksów. Lektura tych narracyjnych uzupełnień głównego wątku jest wielce zajmująca, bowiem to one stanowią niezbędną psychologiczną motywację do działania dla bohatera. I one to ujmują sobą to, co chcielibyśmy widzieć jako wieczne, jako trwałe i niezmienne dla człowieka. Czy jednak jest tak w istocie? Na to pytanie każdy musi już znaleźć odpowiedź sam.

„Dał mi nadzieję, która okazała się złudą, a równocześnie… praktycznie pozbawił mnie tego, co każdy człowiek ma w zapasie: możliwość rezygnacji z dalszego istnienia.”


Podobne artykuły:

» Bar dla potępionych
» Trudno być bogiem
» Nasi przyjaciele z Frolixa 8
» Wszystkie imiona
» Droga miecza




Dodaj komentarz, jako użytkownik niezarejestrowany!

Autor:
E-mail(*):
Temat:
Treść:
Stolica Polski?:
* Podaj, jeśli chcesz być powiadomiony o odpowiedzi na Twój komentarz

Polecamy

Wicked: Życie i czasy Złej Czarownicy z Zachodu
Wicked: Życie i czasy Złej Czarownicy z Zachodu

Główne Menu

» Strona Główna
» Redakcja
» Kontakt
» Współpraca
» Patronaty
» Reklama
» Partnerzy
» Linki
» Forum
» Kanał RSS

Menu Twórczości


Artykuły
  » Kultura
  » Literatura
  » Relacje

Książki
  » Fragmenty
  » Władca Pierścieni

Nauka popularna
  » Filozofia

Recenzje
  » Czasopisma
  » Filmy
  » Komiksy
  » Książki
  » Prace naukowe

Twórczość własna
  » Krótkie formy
  » Opowiadania
  » Przyszłość wyimaginowana

Logowanie

Czym jest system i dlaczego warto założyć w nim konto?

Nie masz konta? Zarejestruj się!

ID
Hasło
Zapomniałeś hasła? Kliknij tutaj!

Blogi

» KONY Che Guevarą roku 2012 (5)
» Różności i próżności (8)
» Zgubiłem Oscara (3)
» Mój filmowy 2011 (8)
» Odcinek po-świąteczny (4)
» Mój Mały Projekt (3)
» Lato z książką, czyli co ... (6)
» Lato z książką, czyli co ... (5)

Więcej

Galerie

Ranking galerii:


Diamencik (6)
2. Kontrola (5.75)
3. Jalathion (5.75)
4. Smok drzewny (5.73)
5. katedra (5.73)

Więcej


Galerie:


kierunki (0)

» Za ciemno (0)
» Żelazko (5)
» Wiosło (2)
» Wiosło (15)

Więcej

Ranking stron

1. sesje RPG - forum
2. Ostatni Bastion
3. moja galeria po prostu
4. P.O.G.R.O.M.
5. Samookaleczenia

Więcej

KELTHUZZAR - epic slavic metal
KARTY PLASTIKOWE, kapitalizm - ayn rand, psycholog łódź, nauka jazdy łódź, ochrona przeciwpożarowa Bielsko-Biała, ochrona przeciwpożarowa Bielsko-Biała, diablo 3 download, gołębie pocztowe, gry komputerowe, meble systemowe, meble do pokoju, dentysta Szczecin,